Quy định mới về xuất khẩu thép qua EU từ 1/7/2026

Từ ngày 1/7/2026, hoạt động xuất khẩu thép sang thị trường châu Âu sẽ bước vào giai đoạn mới khi EU chính thức áp dụng cơ chế quản lý nhập khẩu thép thay thế biện pháp tự vệ trước đây.

Theo quy định mới, EU sẽ siết hạn ngạch nhập khẩu, tăng mức thuế với phần vượt hạn ngạch và bổ sung yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “Melted & Poured” (Nấu chảy và đổ khuôn). Đây được xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất đối với doanh nghiệp xuất khẩu thép trong thời gian tới. Động thái này phản ánh xu hướng thương mại toàn cầu đang dịch chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh dựa trên minh bạch nguồn gốc, khả năng truy xuất và mức độ tuân thủ.

1. Quy định mới của EU có gì thay đổi?

Cơ chế mới được EU xây dựng nhằm thay thế biện pháp bảo hộ thép hiện hành hết hiệu lực vào ngày 30/6/2026.

Những thay đổi đáng chú ý gồm:

• Hệ thống hạn ngạch thuế quan (TRQ) được siết chặt hơn
• Giảm lượng thép được hưởng mức thuế trong hạn ngạch
• Tăng mạnh thuế áp dụng cho lượng thép vượt hạn ngạch
• Bổ sung quy định truy xuất nguồn gốc thực chất của sản phẩm
• Thiết lập cơ chế đánh giá định kỳ để điều chỉnh theo thị trường

Theo công bố của EU, cơ chế mới được xây dựng để ứng phó với tình trạng dư thừa công suất thép toàn cầu và giảm nguy cơ thép giá thấp dịch chuyển vào thị trường châu Âu.

2. Hạn ngạch nhập khẩu thép thay đổi như nào?

Một trong những thay đổi tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu thép là việc điều chỉnh hệ thống hạn ngạch. Theo cơ chế mới, thép nhập khẩu chỉ được hưởng ưu đãi trong giới hạn hạn ngạch nhất định. Khi vượt ngưỡng, mức thuế áp dụng sẽ tăng đáng kể.

Việc siết hạn ngạch đồng nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải theo dõi sát kế hoạch giao hàng, phân bổ sản lượng và khả năng tiếp cận thị trường để hạn chế phát sinh chi phí ngoài dự kiến. Với các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU thường xuyên, yếu tố thời điểm giao hàng và kế hoạch khai báo có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả thương mại.

3. Nguyên tắc “Nấu chảy và đổ khuôn” là gì?

Điểm mới đáng chú ý khác là EU bổ sung nguyên tắc “Melted & Poured”. Theo đó, nguồn gốc thép không chỉ được xem xét dựa trên nơi xuất khẩu hoặc nơi gia công cuối cùng. Thay vào đó, cơ quan quản lý sẽ truy xuất quốc gia nơi thép thực sự được nấu luyện và tạo thành dạng phôi ban đầu.

Điều này đồng nghĩa với việc: hàng hóa chỉ đi qua nước trung gian sẽ không tự động làm thay đổi xuất xứ thực chất. Do đó, chuỗi cung ứng cần minh bạch hơn, đồng thời hồ sơ chứng minh nguồn gốc hàng hóa sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong quá trình thông quan. Đây được xem là bước đi nhằm hạn chế hành vi chuyển tải hoặc thay đổi xuất xứ không phản ánh quá trình sản xuất thực tế.

4. Vì sao EU tăng bảo hộ với ngành thép?

Theo đánh giá của EU, ngành thép khu vực đang chịu áp lực lớn từ tình trạng dư cung toàn cầu. Dự báo cho thấy công suất dư thừa của ngành thép toàn cầu tiếp tục ở mức cao trong các năm tới, trong khi nhiều nền kinh tế lớn vẫn duy trì các biện pháp phòng vệ thương mại. EU cho rằng nếu không có biện pháp mới, lượng thép dư thừa có thể tiếp tục dịch chuyển vào thị trường châu Âu và tạo áp lực lên doanh nghiệp nội địa.

Bên cạnh yếu tố kinh tế, thép còn được xem là ngành có vai trò chiến lược với sản xuất công nghiệp, chuyển đổi năng lượng và năng lực sản xuất dài hạn của khu vực.

5. Tác động đến doanh nghiệp xuất khẩu thép

5.1 Kế hoạch xuất khẩu

Doanh nghiệp cần theo dõi sát hạn ngạch theo từng giai đoạn, cũng như các điều kiện áp dụng theo thị trường và chính sách mới để chủ động điều chỉnh kế hoạch giao hàng. 

Việc lập kế hoạch không còn mang tính ngắn hạn mà cần tích hợp thêm yếu tố dự báo rủi ro, thời gian thông quan và khả năng thay đổi chính sách trong từng thị trường xuất khẩu.

5.2 Hồ sơ nguồn gốc

Yêu cầu về hồ sơ chứng minh xuất xứ sẽ ngày càng chặt chẽ hơn, đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống truy xuất rõ ràng từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất cho đến thành phẩm cuối cùng. 

Không chỉ dừng ở giấy tờ, các dữ liệu vận hành thực tế như nhà cung cấp, lô hàng, công đoạn gia công cũng cần được lưu trữ và đồng bộ. 

5.3 Chuỗi cung ứng

Việc phụ thuộc vào nhiều công đoạn gia công trung gian có thể khiến quá trình chứng minh nguồn gốc trở nên phức tạp hơn. Doanh nghiệp sẽ phải rà soát lại toàn bộ mạng lưới nhà cung cấp, ưu tiên các đối tác có khả năng cung cấp chứng từ rõ ràng và ổn định. 

Đồng thời, xu hướng dịch chuyển sang chuỗi cung ứng ngắn hơn, kiểm soát được nhiều khâu hơn sẽ trở nên rõ rệt nhằm giảm rủi ro về truy xuất xuất xứ.

5.4 Chi phí vận hành

Những thay đổi trong quy định có thể làm gia tăng thời gian xử lý hồ sơ, kéo theo ảnh hưởng đến kế hoạch tồn kho và dòng tiền của doanh nghiệp. Chi phí vận hành vì vậy không chỉ bao gồm logistics hay sản xuất, mà còn mở rộng sang chi phí tuân thủ, chi phí quản lý dữ liệu và nhân sự phụ trách chứng từ. 

Quy định mới của EU từ ngày 1/7/2026 cho thấy xu hướng quản lý thương mại đang chuyển sang kiểm soát sâu hơn về hạn ngạch, nguồn gốc và tuân thủ. Với doanh nghiệp xuất khẩu thép, việc cập nhật chính sách không còn chỉ là yêu cầu pháp lý mà đang trở thành một phần của chiến lược vận hành và phát triển thị trường dài hạn.