Nghị định 292/2026/NĐ-CP: Điểm mới về mã HS và quản lý ngoại thương

Từ ngày 05/09/2026, Nghị định 292/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP và trở thành một trong những văn bản quan trọng đối với doanh nghiệp thực hiện hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và các hoạt động liên quan đến quản lý ngoại thương.

Điểm đáng chú ý của Nghị định 292 không chỉ nằm ở việc cập nhật các danh mục quản lý, mà còn ở cách chuẩn hóa việc xác định hàng hóa thông qua hệ thống mã HS theo AHTN 2022. Thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc mô tả hàng hóa, doanh nghiệp có thêm cơ sở đối chiếu với mã HS được thể hiện trong các danh mục.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nhóm hàng cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, hàng hóa xuất nhập khẩu theo giấy phép hoặc theo điều kiện. Khi mã HS và mô tả hàng hóa được xác định rõ hơn, doanh nghiệp có thể chủ động kiểm tra chính sách mặt hàng trước khi mở tờ khai.

1. Nghị định 292/2026/NĐ-CP có gì mới?

Nghị định 292/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 22/07/2026 và có hiệu lực từ 05/09/2026. Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương.

So với cách tiếp cận trước đây, Nghị định mới hướng đến việc chuẩn hóa và hệ thống hóa các nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý ngoại thương.

Nghị định ban hành kèm theo 7 phụ lục, bao gồm danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu; hàng hóa chỉ định thương nhân xuất khẩu, nhập khẩu; hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, theo điều kiện; hàng hóa và thẩm quyền quản lý giấy chứng nhận lưu hành tự do; hàng hóa cấm kinh doanh tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu; sản phẩm quân phục cấp giấy phép gia công và các biểu mẫu.

Đối với doanh nghiệp, thay đổi này có ý nghĩa thực tế: kiểm tra chính sách mặt hàng cần được thực hiện đồng thời với kiểm tra mã HS, thay vì chỉ đọc tên hàng trên danh mục.

2. AHTN 2022 được đưa vào quản lý hàng hóa như thế nào?

AHTN là ASEAN Harmonized Tariff Nomenclature – Danh mục thuế quan hài hòa ASEAN. Nghị định 292 sử dụng hệ thống phân loại hàng hóa theo AHTN 2022 trong các phụ lục liên quan.

Điểm cần hiểu chính xác là không phải tất cả các danh mục đều chỉ thể hiện một mức mã HS cố định. Một số danh mục có thể xác định ở 4 số, 6 số hoặc chi tiết đến 8 số, tùy theo cách quy định của từng nhóm hàng. Với những trường hợp đã chi tiết đến HS 8 số, phạm vi áp dụng được xác định cụ thể đến các mã đó.

Điều này giúp việc tra cứu trở nên cụ thể hơn. Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào tên hàng mà cần đối chiếu:

Mô tả hàng hóa → mã HS → danh mục quản lý → chính sách xuất nhập khẩu.

Đây là bước quan trọng để xác định hàng hóa thuộc diện cấm, cần giấy phép hay phải đáp ứng điều kiện trước khi thực hiện thủ tục.

3. Danh mục hàng cấm xuất khẩu, nhập khẩu được quy định rõ hơn

Một trong những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm là Phụ lục I – Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu.

Đối với hàng cấm xuất khẩu, danh mục bao gồm nhiều nhóm như vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ; một số loại gỗ từ rừng tự nhiên trong nước; một số mẫu vật động vật, thực vật nguy cấp; hóa chất nguy hiểm; kim cương thô thuộc phạm vi Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley; thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Ở chiều nhập khẩu, danh mục bao gồm các nhóm như vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ; pháo và đèn trời; thiết bị gây nhiễu; một số hàng tiêu dùng và phương tiện đã qua sử dụng; thiết bị y tế đã qua sử dụng; một số sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng và các nhóm hàng khác theo quy định.

Đáng chú ý, Nghị định 292 còn quy định trường hợp hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bởi hành vi cưỡng bức lao động thuộc diện cấm nhập khẩu theo các điều kiện được quy định.

4. Không chỉ hàng cấm: hàng cần giấy phép và hàng theo điều kiện cũng được hệ thống hóa

Một thay đổi quan trọng khác là doanh nghiệp không nên chỉ kiểm tra xem hàng hóa có thuộc diện cấm hay không.

Phụ lục III quy định danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép và theo điều kiện. Trong đó có những nhóm hàng xuất khẩu theo điều kiện như gạo, hóa chất có điều kiện, xăng dầu, sản phẩm thuốc lá, khí dầu mỏ hóa lỏng, khí thiên nhiên hóa lỏng và khí thiên nhiên nén, khoáng sản, một số loại thủy sản và thiết bị gây nhiễu sóng.

Ở chiều nhập khẩu, một số nhóm đáng chú ý gồm hóa chất, xăng dầu, nguyên liệu thuốc lá, rượu, khí, ô tô, thuốc thú y, phế liệu, sinh vật biến đổi gen, mỹ phẩm và một số sản phẩm an toàn thông tin mạng.

Điều này có nghĩa doanh nghiệp cần phân biệt rõ ba trạng thái:

Hàng được phép xuất nhập khẩu → Hàng xuất nhập khẩu có điều kiện/giấy phép → Hàng cấm xuất nhập khẩu.

Mỗi nhóm sẽ có cách xử lý khác nhau trên thực tế.

5. Mã HS giúp doanh nghiệp giảm tranh chấp khi xác định chính sách mặt hàng

Trước đây, một trong những vấn đề doanh nghiệp thường gặp là mô tả hàng hóa có thể tương đồng nhưng cách phân loại mã HS lại khác nhau.

Ví dụ, cùng được gọi chung là một loại sản phẩm trên thị trường nhưng thành phần, công dụng, cấu tạo hoặc mức độ hoàn thiện khác nhau có thể dẫn đến mã HS khác nhau. Khi mã HS thay đổi, chính sách quản lý đi kèm cũng có thể thay đổi.

Việc chuẩn hóa danh mục theo mã HS giúp doanh nghiệp có một cơ sở đối chiếu cụ thể hơn.

6. Doanh nghiệp cần làm gì khi áp dụng Nghị định 292?

Việc đầu tiên là rà soát lại danh mục hàng hóa đang xuất nhập khẩu.

Doanh nghiệp nên lập danh sách các mặt hàng thường xuyên giao dịch, xác định lại mã HS và đối chiếu với các phụ lục của Nghị định 292.

Đặc biệt, cần kiểm tra lại những mặt hàng trước đây thường xảy ra tranh luận về mã HS hoặc chính sách quản lý.

Quy trình có thể thực hiện theo 4 bước:

Bước 1: Xác định chính xác bản chất hàng hóa.

Bước 2: Xác định mã HS phù hợp theo AHTN 2022.

Bước 3: Đối chiếu mã HS với danh mục hàng cấm, hàng theo giấy phép hoặc hàng theo điều kiện.

Bước 4: Kiểm tra thêm yêu cầu quản lý chuyên ngành trước khi khai báo.

Cách làm này giúp doanh nghiệp hạn chế tình trạng đã ký hợp đồng, đã chuẩn bị hàng nhưng đến khi khai báo mới phát hiện mặt hàng thuộc diện quản lý đặc biệt.

7. Những sai sót doanh nghiệp cần tránh

Sai lầm đầu tiên là dùng mã HS cũ mà không rà soát lại. Khi hệ thống danh mục được cập nhật theo AHTN 2022, doanh nghiệp cần kiểm tra lại những mã đang được sử dụng trong dữ liệu sản phẩm.

Sai lầm thứ hai là chỉ tìm kiếm theo tên thương mại. Tên thương mại không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác bản chất hàng hóa và mã HS.

Sai lầm thứ ba là cho rằng không thuộc danh mục cấm đồng nghĩa với việc được nhập khẩu hoặc xuất khẩu tự do. Một mặt hàng có thể không bị cấm nhưng vẫn thuộc diện phải xin giấy phép hoặc đáp ứng điều kiện.

Sai lầm thứ tư là chỉ kiểm tra chính sách tại thời điểm ký hợp đồng mà không rà soát trước khi mở tờ khai. Với các giao dịch có thời gian thực hiện dài, doanh nghiệp cần theo dõi quy định có hiệu lực tại thời điểm thực hiện thủ tục.

Trong giai đoạn Nghị định 292 bắt đầu được áp dụng, doanh nghiệp nên ưu tiên rà soát lại toàn bộ mã HS, cập nhật dữ liệu sản phẩm và xây dựng quy trình kiểm tra chính sách mặt hàng trước mỗi lô hàng. Đây là bước quan trọng để hạn chế rủi ro phân loại và tránh phát sinh vướng mắc khi làm thủ tục xuất nhập khẩu.