Cập nhật thủ tục hải quan theo Thông tư 121/2025/TT-BTC từ 2026

Thông tư 121/2025/TT-BTC có hiệu lực từ 1/2/2026 sẽ thay đổi căn bản thủ tục hải quan đối với doanh nghiệp chế xuất, hoạt động tham vấn trị giá và quy trình tiêu hủy hàng hóa. Bài viết dưới đây tổng hợp 6 thay đổi trọng yếu doanh nghiệp cần nắm vững để đảm bảo tuân thủ.

1. Bối cảnh ban hành và hiệu lực của quy định mới

Vào tháng 12/2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 121/2025/TT-BTC nhằm hiện đại hóa hệ thống hải quan. Văn bản này sửa đổi trực tiếp Thông tư 38/2015 và 39/2018. Đồng thời, nó đảm bảo tính thống nhất với Luật số 90/2025/QH15 và Nghị định 167/2025.

Lưu ý quan trọng: Toàn bộ quy định sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/2/2026. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật ngay để tránh rủi ro pháp lý.

2. Số hóa công tác tham vấn trị giá

Một bước tiến đột phá là hình thức tham vấn trị giá gián tiếp qua hệ thống điện tử. Thay vì phải gặp mặt trực tiếp, doanh nghiệp có thể tương tác trực tuyến với cơ quan hải quan.

Tuy nhiên, cơ chế này không áp dụng đại trà. Chỉ những doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao mới được ưu tiên sử dụng. Điều này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và là phần thưởng cho các đơn vị minh bạch.

3. Siết chặt thủ tục tiêu hủy và quản lý rủi ro

Khu vực doanh nghiệp chế xuất chịu tác động mạnh mẽ nhất từ các thay đổi của Thông tư 121, đặc biệt là trong các hoạt động giao dịch nội khối và nội địa.

Thông tư 121 đã chi tiết hóa quy trình tiêu hủy cho mọi loại hàng hóa, từ nguyên liệu đến máy móc. Điểm khác biệt nằm ở tư duy quản lý rủi ro mới:

• Đối với phế liệu: Cơ quan hải quan vẫn duy trì giám sát chặt chẽ.

• Đối với phế phẩm: Hình thức giám sát này đã được bãi bỏ.

Chính vì thế, doanh nghiệp cần phân loại rõ ràng hai đối tượng này để thực hiện đúng trách nhiệm.

4. Thay đổi quy định với Doanh nghiệp chế xuất (DNCX)

Khu vực DNCX sẽ chịu tác động lớn nhất, đặc biệt là trong các hoạt động giao dịch nội bộ và nội địa.

Thủ tục bắt buộc trong giao dịch nội khối

Trước đây, doanh nghiệp có quyền lựa chọn không làm thủ tục hải quan khi mua bán, thuê mượn giữa các DNCX. Nhưng hiện nay, các giao dịch này bắt buộc phải khai báo hải quan. Sự thay đổi này giúp Nhà nước kiểm soát dòng hàng hóa phi thuế quan chính xác hơn.

Bản chất hàng hóa trong giao dịch nội địa

Hàng hóa trao đổi giữa DNCX và doanh nghiệp nội địa không còn được xem là hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ (XNKTC). Vì vậy, các hướng dẫn về thủ tục đã được điều chỉnh để tương thích với định nghĩa mới tại Luật 90/2025.

5. Yêu cầu mới về định mức sản phẩm tái chế

Bên cạnh việc thông quan, quản lý sản xuất tại chỗ cũng được nâng cấp. Các DNCX và doanh nghiệp gia công phải xây dựng định mức riêng cho sản phẩm tái nhập để sửa chữa hoặc tái chế.

Hơn nữa, quy định này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ phận:

1. Bộ phận XNK: Cập nhật chính sách.

2. Bộ phận Kho vận: Theo dõi sát sao lượng nguyên liệu.

3. Bộ phận Kế toán: Đối chiếu số liệu quyết toán trung thực.

Để chuẩn bị cho cột mốc 1/2/2026, bạn nên rà soát lại toàn bộ quy trình vận hành nội bộ. Việc xây dựng hệ thống kiểm soát định mức chặt chẽ chính là chìa khóa để tận dụng các ưu đãi từ cơ quan Hải quan.